Umowy

Umowa o pracę – kluczowe informacje

7 minut(y) czytania
5/5 - (1 głos)

Umowa o pracę to jeden z najbardziej popularnych sposobów zatrudnienia. Przed tobą pierwsza umowa o pracę? Chcesz wiedzieć, jakie są typy umowy o pracę i jakie warunki ich dotyczą? Zapoznaj się z kluczowymi informacjami dla każdego pracownika.

Umowa o pracę to jedna ze stosowanych najczęściej w Polsce form zatrudnienia. Czym jest dokładnie i jaka jest jej definicja? Jakie możemy wyróżnić typy umów o pracę pod kątem charakteru wykonywanej pracy i warunków ich zakończenia? Jaka jest kolejność ich zawierania? Poniższy artykuł odpowiada na wszystkie podstawowe pytania, jakie mogą pojawić się w głowie osoby, którą czeka podpisanie właśnie takiego kontraktu. Dowiedz się więcej i poznaj odpowiedzi!

Umowa o pracę – definicja 

Czym jest umowa o pracę? Odpowiedź na tak postawione pytanie wydaje się prosta i intuicyjna. Jednak warto dookreślić kilka elementarnych wyznaczników tego, czym się charakteryzuje. 

  1. Umowa o pracę to w najprostszym ujęciu czynność prawna dokonana przez pracownika i pracodawcę, w ramach której pracownik zobowiązuje się do wykonywania określonego rodzaju pracy na rzecz pracodawcy. 
  2. Pracodawca z kolei zobowiązuje się do zatrudnienia pracownika, a także, co naturalne, do wypłacania mu należnego wynagrodzenia. 
  3. Co istotne, umowa o pracę zakłada wykonywanie pracy przez pracownika na rzecz pracodawcy w miejscu i czasie wyznaczonym przez tego ostatniego. 
  4. Wszelkie działania wykonywane są pod kierownictwem i według oczekiwań pracodawcy. 

Po zaistnieniu wszystkich powyższych warunków powstaje stosunek pracy między obiema stronami.

Umowa o pracę – co określa? 

Umowa o pracę to, jak stwierdziliśmy, określona czynność prawna dokonywana przez pracownika i pracodawcę. Wiąże się ona ze ścisłymi i jasno określonymi zobowiązaniami z obu stron. Podsumujmy to, co określa umowa o pracę. 

Co zawiera umowa o pracę? 

Oto kluczowe aspekty, które odnajdziemy w każdej tego rodzaju umowie. Umowa o pracę zawiera: 

  • definicję rodzaju wykonywanej pracy;
  • określenie wysokości wynagrodzenia przewidzianego za wykonanie określonej pracy (wysokość ta winna odpowiadać rodzajowi wykonywanej pracy, powinny zostać również wskazane konkretne składniki przewidywanego wynagrodzenia);
  • określenie miejsca, w którym ma być wykonywana praca; 
  • termin jej rozpoczęcia; 
  • wartość określającą czas pracy.

Umowa o pracę – forma 

Warto pamiętać o istotnej kwestii, gdy czeka cię podpisanie umowy o pracę. Jak nietrudno się domyślić po powyższym stwierdzeniu, umowę zawiera się w formie pisemnej. 

Forma ustna 

Umowa o pracę może zostać także zawarta nie na piśmie, lecz na przykład w formie ustnej. Jednak w takim przypadku należy pamiętać, że pracodawca również ma obowiązek przedstawić pracownikowi taką umowę w formie pisemnej. Powinien tam zawrzeć wszystkie wymienione wyżej aspekty, czyli rodzaj wykonywanej pracy, wysokość wynagrodzenia, miejsce, termin rozpoczęcia pracy i czas. 

Dookreślenie zasad pracy przez pracodawcę 

Forma pisemna powinna zostać przedstawiona pracownikowi najpóźniej w ciągu siedmiu dni od dnia rozpoczęcia pracy. Natomiast już w dniu rozpoczęcia pracy pracodawca powinien przedstawić na piśmie kluczowe ustalenia umowy (w tym jej strony, warunki i rodzaj). 

Umowa o pracę – inne istotne kwestie

To jednak wciąż nie wszystko. Co zawiera taka umowa ponad to, o czym pisaliśmy wyżej? Wskazać możemy kolejne istotne elementy umowy o pracę. Te elementy niekoniecznie są zawarte w samej podstawowej umowie.

W ciągu siedmiu dni od momentu, w którym nastąpiło zawarcie umowy o pracę, pracodawca powinien poinformować pracownika (na piśmie) o kilku innych ważnych aspektach związanych z wykonywaną przez niego pracą. 

Te warunki umowy o pracę to: 

  • określenie częstotliwości, z jaką będzie wypłacane pracownikowi wynagrodzenie; 
  • dokładne przedstawienie warunków ewentualnego wypowiedzenia (przede wszystkim wskazanie długości okresu wypowiedzenia);
  • ustalenie dokładnych czasowych norm pracy (np. dobowej i tygodniowej); 
  • zasady dotyczące sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy przez pracowników; 
  • informacje dotyczące zasad przysługującego pracownikowi urlopu

Typy umów o pracę 

Umowa o pracę to nie w każdym przypadku jednolita i ta sama forma. Istnieją różne rodzaje umów o pracę – kodeks pracy przewiduje cztery. Zaliczają się do nich umowy terminowe i bezterminowe. 

Umowa o pracę – umowy terminowe 

Wśród umów terminowych możemy wyróżnić trzy rodzaje: 

  • na okres próbny; 
  • na czas określony; 
  • za okres wykonywania określonej pracy. 

Umowa o pracę na okres próbny

Pierwszy typ to umowa o pracę na okres próbny. Zawiera się ją co do zasady na czas nie dłuższy niż trzy miesiące. Ma określony cel i jest nim stworzenie warunków do przetestowania możliwości i kwalifikacji pracownika. Wykonuje on określoną pracę przez pewien założony z góry czas, po czym może zostać zatrudniony na stałe lub nie. 

Niezwykle istotny jest w tym przypadku pewien fakt. Podpisanie umowy o pracę na okres próbny może mieć miejsce tylko raz w przypadku jednego pracownika. Od tej reguły występują jednak pewne odstępstwa:

  • jeżeli minęły co najmniej trzy lata od zakończenia poprzedniej umowy o pracę z pracownikiem. Niezależnie od tego czy umowa została rozwiązana, czy też po prostu wygasła. Kolejna umowa o pracę na okres próbny ma dotyczyć świadczenia tego samego rodzaju pracy. W tym przypadku może zostać podpisana raz jeszcze, ale tylko jednokrotnie;
  • jeżeli pracownik ma zostać zatrudniony ponownie, ale umowa ma dotyczyć świadczenia rodzaju pracy odmiennego od świadczonego poprzednio na rzecz pracodawcy. 

Umowa o pracę na czas określony 

Innym typem umowy terminowej jest umowa o pracę na czas określony. Jest to forma zatrudniania pracowników stosowana najczęściej. W ramach tego rodzaju ustaleń pracodawca i pracownik ustalają konkretne daty, w których rozpoczyna się i kończy stosunek pracy. 

Umowa o pracę na okres wykonywania określonej pracy

Jest to dość specyficzny rodzaj umowy terminowej. Jest to niejako odwrócenie umowy na czas określony. Umowa o pracę na czas określony zakłada, że praca zostanie wykonana w konkretnym okresie (niezależnie od zakresu zadań i projektów). Umowa o pracę na okres wykonania określonej pracy zakłada wykonanie konkretnego zadania. Nie ma przy tym znaczenia czas wykonania owego zadania. Stosunek pracy zaczyna się w momencie rozpoczęcia zadania i kończy wraz z jego zakończeniem. 

Umowa o pracę na okres wykonywania określonej pracy a umowa o dzieło 

Jest nieco podobna do umowy o dzieło, jednak z pewną istotną różnicą. W przypadku umowy o pracę na okres wykonywania określonej pracy powstaje zależność między pracownikiem a pracodawcą. W związku z tym pracodawca w trakcie obowiązywania umowy może kierować do pracownika polecenia oraz egzekwować ich należyte wykonanie. 

Umowa o pracę na czas określony – limity czasowe 

Co warte podkreślenia, taka umowa o pracę nie może być stosowana bez końca. Maksymalny dopuszczalny przez prawo łączny czas zatrudnienia w tej formie pracownika przez tego samego pracodawcę to 33 miesiące. Przy czym na ten okres mogą się składać maksymalnie trzy umowy. 

Powstaje pytanie o to, co może się wydarzyć w przypadku, gdy umowa o pracę na czas określony zostałaby zawarta więcej razy, niż przewidują to przepisy. Otóż w takim przypadku kolejny kontrakt zostałby potraktowany jako umowa o pracę na czas nieokreślony. 

Umowa o pracę na czas określony – wyjątki

Od tych reguł są jednak wyjątki. Jest kilka przypadków, w których dopuszczalny ustawowo trzydziestotrzymiesięczny okres zatrudnienia na podstawie umowy na czas określony nie ma zastosowania. 

Są to następujące sytuacje: 

  • umowa o pracę na czas określony zawarta w celu zastępstwa pracownika i jest związana z jego nieusprawiedliwioną nieobecnością w pracy; 
  • w sytuacji, gdy zaistnieją obiektywne przyczyny po stronie pracodawcy normujące ponowne podpisanie umowy o pracę w tej właśnie formie; 
  • gdy umowa została zawarta w celu wykonywania pracy przez okres kadencji;
  • gdy umowa o pracę na czas określony została zawarta w celu wykonania pracy o charakterze dorywczym.

Umowa o pracę – umowy bezterminowe 

Wśród umów terminowych wyróżniliśmy trzy typy. W przypadku umów bezterminowych sprawa wygląda dużo prościej. Możemy mówić tylko o jednym rodzaju. 

Umowa o pracę na czas nieokreślony 

W ten sposób dochodzimy do kolejnego typu, którym jest umowa o pracę na czas nieokreślony. Jak nietrudno się domyślić, ten kontrakt różni się od poprzedniego faktem zakładanej trwałości stosunku pracy. O ile poprzednie omawiane typy zakładają jej wygaśnięcie po upływie określonego czasu, o tyle umowa o pracę na czas nieokreślony z założenia takiego limitu nie zawiera. 

Umowa o pracę – typy a okres wypowiedzenia 

W tym miejscu warto poruszyć niezwykle istotną kwestię z punktu widzenia pracownika – rodzaje umów o pracę i sposoby ich rozwiązywania. 

Bardzo ważne dla osoby szukającej zatrudnienia, może być to, że umowa o pracę na czas nieokreślony zawiera zupełnie inne zasady wypowiedzenia niż umowa terminowa. 

Umowa o pracę – wypowiedzenie przy umowie na czas określony 

W przypadku umowy terminowej okres wypowiedzenia wynosi dwa tygodnie. Co więcej, pracodawca może wypowiedzieć umowę pod pewnymi warunkami. 

Są dwa warunki, które muszą zostać spełnione razem, aby umowa o pracę na czas określony mogła zostać wypowiedziana: 

  • umowa została zawarta na czas nieprzekraczający pół roku; 
  • w umowie zawarte zostały odpowiednie zapisy stanowiące, że umowa może zostać rozwiązana wcześniej, z odpowiednim okresem wypowiedzenia. 

Umowa o pracę – wypowiedzenie przy umowie na czas nieokreślony 

Umowa o pracę na czas nieokreślony przewiduje zgoła odmienne rozwiązanie tej sytuacji.Kodeks pracy przewiduje okres wypowiedzenia trwający co najmniej dwa tygodnie, a wydłuża się on proporcjonalnie do stażu pracownika. Co jeszcze ważniejsze, gdy zawarta została umowa o pracę na czas nieokreślony, nie można zwolnić pracownika bez podania konkretnej przyczyny. Może być nią na przykład nienależyte wywiązywanie się z obowiązków służbowych.

Oto okresy wypowiedzenia w zależności od tego, jak długo trwa umowa o pracę na czas nieokreślony:

  • gdy staż nie przekracza pół roku – dwa tygodnie wypowiedzenia;
  • gdy staż nie przekracza trzech lat – miesiąc wypowiedzenia; 
  • gdy straż przekracza trzy lata – trzy miesiące. 

Umowa o pracę – o czym warto pamiętać?

Powyższe informacje to podstawowe i najważniejsze kwestie, z którymi wiąże się umowa o pracę. Przede wszystkim, warto pamiętać o tym, że musi ona zostać spisana. Fundamentalne elementy umowy o pracę to określenie jej rodzaju, wysokości wynagrodzenia, miejsca i czasu pracy oraz zasady wypowiedzenia. 

W zależności od sytuacji, tak dla pracownika, jak i pracodawcy, bardziej opłacalna może być umowa o pracę na czas określony lub nieokreślony. Decyzja zależy od różnych czynników. Nie należy się jednak zgadzać na naginanie przepisów i przykładowo powtarzanie w nieskończoność umowy o pracę na okres próbny. 

Mamy nadzieję, że ten artykuł wyjaśnił wiele najważniejszych kwestii i rozwiał wątpliwości co do tego, jakie są rodzaje umów o pracę. To informacje ważne z punktu widzenia pracownika i pracodawcy, dlatego warto je sobie utrwalić.


Zobacz też:
Maciej Woźniak
70 Artykuł(y)

o autorze
Publicysta specjalizujący się w szeroko pojętej tematyce gospodarczej i zagadnieniach z zakresu prawa pracy. Specjalistyczną wiedzę i praktyczne doświadczenie zdobył, współpracując z firmami z branży przemysłowej i finansowej. Ponadto doktor literaturoznawstwa zajmujący się polską literaturą najnowszą, autor recenzji oraz szkiców literackich i filmowych.
Artykuły
Nasze propozycje
Umowy

Umowa o dzieło – podatki od wynagrodzenia, o których powinieneś wiedzieć!

Umowy

Umowa na czas nieokreślony 2022 – jak ją zawrzeć? Kiedy przysługuje ci umowa o pracę na czas nieokreślony?

Umowy

Czym jest umowa na czas określony? Co musisz o niej wiedzieć

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.