Umowy

Umowa o pracę – kluczowe informacje, typy umów o pracę, zasady wypowiedzenia

7 minut(y) czytania
Ocena

Umowa o pracę to jeden z najbardziej popularnych sposobów zatrudnienia. Przed tobą pierwsza umowa o pracę? Chcesz wiedzieć, jakie są typy umowy o pracę i jakie warunki ich dotyczą? Zapoznaj się z kluczowymi informacjami dla każdego pracownika.

Umowa o pracę to jedna ze stosowanych najczęściej w Polsce form zatrudnienia. Czym jest dokładnie i jaka jest jej definicja? Jakie możemy wyróżnić typy umów o pracę pod kątem charakteru wykonywanej pracy i warunków ich zakończenia? Jaka jest kolejność ich zawierania? Poniższy artykuł odpowiada na wszystkie podstawowe pytania, jakie mogą pojawić się w głowie osoby, którą czeka podpisanie właśnie takiego kontraktu. Dowiedz się więcej i poznaj odpowiedzi!

Umowa o pracę – definicja 

Czym jest umowa o pracę? Odpowiedź na tak postawione pytanie wydaje się prosta i intuicyjna. Jednak warto dookreślić kilka elementarnych wyznaczników tego, czym się charakteryzuje. 

  1. Umowa o pracę to w najprostszym ujęciu czynność prawna dokonana przez pracownika i pracodawcę, w ramach której pracownik zobowiązuje się do wykonywania określonego rodzaju pracy na rzecz pracodawcy. 
  2. Pracodawca z kolei zobowiązuje się do zatrudnienia pracownika, a także, co naturalne, do wypłacania mu należnego wynagrodzenia. 
  3. Co istotne, umowa o pracę zakłada wykonywanie pracy przez pracownika na rzecz pracodawcy w miejscu i czasie wyznaczonym przez tego ostatniego. 
  4. Wszelkie działania wykonywane są pod kierownictwem i według oczekiwań pracodawcy. 
Kliknij!
Umowa lojalnościowa – na czym polega?

Po zaistnieniu wszystkich powyższych warunków powstaje stosunek pracy między obiema stronami. 

Umowa o pracę – co określa? 

Umowa o pracę to, jak stwierdziliśmy, określona czynność prawna dokonywana przez pracownika i pracodawcę. Wiąże się ona ze ścisłymi i jasno określonymi zobowiązaniami z obu stron. Podsumujmy to, co określa umowa o pracę. 

Co zawiera umowa o pracę? 

Oto kluczowe aspekty, które odnajdziemy w każdej tego rodzaju umowie. Umowa o pracę zawiera: 

  • definicję rodzaju wykonywanej pracy;
  • określenie wysokości wynagrodzenia przewidzianego za wykonanie określonej pracy (wysokość ta winna odpowiadać rodzajowi wykonywanej pracy, powinny zostać również wskazane konkretne składniki przewidywanego wynagrodzenia);
  • określenie miejsca, w którym ma być wykonywana praca; 
  • termin jej rozpoczęcia; 
  • wartość określającą czas pracy.

Umowa o pracę – forma 

Warto pamiętać o istotnej kwestii, gdy czeka cię podpisanie umowy o pracę. Jak nietrudno się domyślić po powyższym stwierdzeniu, umowę zawiera się w formie pisemnej. 

Forma ustna 

Umowa o pracę może zostać także zawarta nie na piśmie, lecz na przykład w formie ustnej. Jednak w takim przypadku należy pamiętać, że pracodawca również ma obowiązek przedstawić pracownikowi taką umowę w formie pisemnej. Powinien tam zawrzeć wszystkie wymienione wyżej aspekty, czyli rodzaj wykonywanej pracy, wysokość wynagrodzenia, miejsce, termin rozpoczęcia pracy i czas. 

Dookreślenie zasad pracy przez pracodawcę 

Forma pisemna powinna zostać przedstawiona pracownikowi najpóźniej w ciągu siedmiu dni od dnia rozpoczęcia pracy. Natomiast już w dniu rozpoczęcia pracy pracodawca powinien przedstawić na piśmie kluczowe ustalenia umowy (w tym jej strony, warunki i rodzaj). 

Umowa o pracę – inne istotne kwestie

To jednak wciąż nie wszystko. Co zawiera taka umowa ponad to, o czym pisaliśmy wyżej? Wskazać możemy kolejne istotne elementy umowy o pracę. Te elementy niekoniecznie są zawarte w samej podstawowej umowie. W ciągu siedmiu dni od momentu, w którym nastąpiło zawarcie umowy o pracę, pracodawca powinien poinformować pracownika (na piśmie) o kilku innych ważnych aspektach związanych z wykonywaną przez niego pracą. 

Kliknij!
Umowa na zastępstwo – czym się różni od umowy na czas określony? Jakie prawa przysługują pracownikowi?

Te warunki umowy o pracę to: 

  • określenie częstotliwości, z jaką będzie wypłacane pracownikowi wynagrodzenie; 
  • dokładne przedstawienie warunków ewentualnego wypowiedzenia (przede wszystkim wskazanie długości okresu wypowiedzenia);
  • ustalenie dokładnych czasowych norm pracy (np. dobowej i tygodniowej); 
  • zasady dotyczące sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy przez pracowników; 
  • informacje dotyczące zasad przysługującego pracownikowi urlopu

Typy umów o pracę 

Umowa o pracę to nie w każdym przypadku jednolita i ta sama forma. Istnieją różne rodzaje umów o pracę – kodeks pracy przewiduje cztery. Zaliczają się do nich umowy terminowe i bezterminowe. 

Umowa o pracę – umowy terminowe 

Wśród umów terminowych możemy wyróżnić trzy rodzaje: 

  • na okres próbny; 
  • na czas określony; 
  • za okres wykonywania określonej pracy. 

Umowa o pracę na okres próbny

Pierwszy typ to umowa o pracę na okres próbny. Zawiera się ją co do zasady na czas nie dłuższy niż trzy miesiące. Ma określony cel i jest nim stworzenie warunków do przetestowania możliwości i kwalifikacji pracownika. Wykonuje on określoną pracę przez pewien założony z góry czas, po czym może zostać zatrudniony na stałe lub nie. 

Niezwykle istotny jest w tym przypadku pewien fakt. Podpisanie umowy o pracę na okres próbny może mieć miejsce tylko raz w przypadku jednego pracownika. Od tej reguły występują jednak pewne odstępstwa:

  • jeżeli minęły co najmniej trzy lata od zakończenia poprzedniej umowy o pracę z pracownikiem. Niezależnie od tego czy umowa została rozwiązana, czy też po prostu wygasła. Kolejna umowa o pracę na okres próbny ma dotyczyć świadczenia tego samego rodzaju pracy. W tym przypadku może zostać podpisana raz jeszcze, ale tylko jednokrotnie;
  • jeżeli pracownik ma zostać zatrudniony ponownie, ale umowa ma dotyczyć świadczenia rodzaju pracy odmiennego od świadczonego poprzednio na rzecz pracodawcy. 
Kliknij!
Umowa o dzieło – podatki od wynagrodzenia, o których powinieneś wiedzieć!

Umowa o pracę na czas określony 

Innym typem umowy terminowej jest umowa o pracę na czas określony. Jest to forma zatrudniania pracowników stosowana najczęściej. W ramach tego rodzaju ustaleń pracodawca i pracownik ustalają konkretne daty, w których rozpoczyna się i kończy stosunek pracy. 

Umowa o pracę na okres wykonywania określonej pracy

Jest to dość specyficzny rodzaj umowy terminowej. Jest to niejako odwrócenie umowy na czas określony. Umowa o pracę na czas określony zakłada, że praca zostanie wykonana w konkretnym okresie (niezależnie od zakresu zadań i projektów). Umowa o pracę na okres wykonania określonej pracy zakłada wykonanie konkretnego zadania. Nie ma przy tym znaczenia czas wykonania owego zadania. Stosunek pracy zaczyna się w momencie rozpoczęcia zadania i kończy wraz z jego zakończeniem. 

Umowa o pracę na okres wykonywania określonej pracy a umowa o dzieło 

Jest nieco podobna do umowy o dzieło, jednak z pewną istotną różnicą. W przypadku umowy o pracę na okres wykonywania określonej pracy powstaje zależność między pracownikiem a pracodawcą. W związku z tym pracodawca w trakcie obowiązywania umowy może kierować do pracownika polecenia oraz egzekwować ich należyte wykonanie. 

Umowa o pracę na czas określony – limity czasowe 

Co warte podkreślenia, taka umowa o pracę nie może być stosowana bez końca. Maksymalny dopuszczalny przez prawo łączny czas zatrudnienia w tej formie pracownika przez tego samego pracodawcę to 33 miesiące. Przy czym na ten okres mogą się składać maksymalnie trzy umowy. 

Powstaje pytanie o to, co może się wydarzyć w przypadku, gdy umowa o pracę na czas określony zostałaby zawarta więcej razy, niż przewidują to przepisy. Otóż w takim przypadku kolejny kontrakt zostałby potraktowany jako umowa o pracę na czas nieokreślony. 

Umowa o pracę na czas określony – wyjątki

Od tych reguł są jednak wyjątki. Jest kilka przypadków, w których dopuszczalny ustawowo trzydziestotrzymiesięczny okres zatrudnienia na podstawie umowy na czas określony nie ma zastosowania. 

Kliknij!
Obowiązkowy rejestr umów na 2022 rok. Kiedy rejestr ostatecznie zostanie wprowadzony? Plany ministerstwa

Są to następujące sytuacje: 

  • umowa o pracę na czas określony zawarta w celu zastępstwa pracownika i jest związana z jego nieusprawiedliwioną nieobecnością w pracy; 
  • w sytuacji, gdy zaistnieją obiektywne przyczyny po stronie pracodawcy normujące ponowne podpisanie umowy o pracę w tej właśnie formie; 
  • gdy umowa została zawarta w celu wykonywania pracy przez okres kadencji;
  • gdy umowa o pracę na czas określony została zawarta w celu wykonania pracy o charakterze dorywczym.

Umowa o pracę – umowy bezterminowe 

Wśród umów terminowych wyróżniliśmy trzy typy. W przypadku umów bezterminowych sprawa wygląda dużo prościej. Możemy mówić tylko o jednym rodzaju. 

Umowa o pracę na czas nieokreślony 

W ten sposób dochodzimy do kolejnego typu, którym jest umowa o pracę na czas nieokreślony. Jak nietrudno się domyślić, ten kontrakt różni się od poprzedniego faktem zakładanej trwałości stosunku pracy. O ile poprzednie omawiane typy zakładają jej wygaśnięcie po upływie określonego czasu, o tyle umowa o pracę na czas nieokreślony z założenia takiego limitu nie zawiera. 

Umowa o pracę – typy a okres wypowiedzenia 

W tym miejscu warto poruszyć niezwykle istotną kwestię z punktu widzenia pracownika – rodzaje umów o pracę i sposoby ich rozwiązywania. 

Bardzo ważne dla osoby szukającej zatrudnienia, może być to, że umowa o pracę na czas nieokreślony zawiera zupełnie inne zasady wypowiedzenia niż umowa terminowa. 

Umowa o pracę – wypowiedzenie przy umowie na czas określony 

W przypadku umowy terminowej okres wypowiedzenia wynosi dwa tygodnie. Co więcej, pracodawca może wypowiedzieć umowę pod pewnymi warunkami. 

Są dwa warunki, które muszą zostać spełnione razem, aby umowa o pracę na czas określony mogła zostać wypowiedziana: 

  • umowa została zawarta na czas nieprzekraczający pół roku; 
  • w umowie zawarte zostały odpowiednie zapisy stanowiące, że umowa może zostać rozwiązana wcześniej, z odpowiednim okresem wypowiedzenia. 

Umowa o pracę – wypowiedzenie przy umowie na czas nieokreślony 

Umowa o pracę na czas nieokreślony przewiduje zgoła odmienne rozwiązanie tej sytuacji. Kodeks pracy przewiduje okres wypowiedzenia trwający co najmniej dwa tygodnie, a wydłuża się on proporcjonalnie do stażu pracownika. Co jeszcze ważniejsze, gdy zawarta została umowa o pracę na czas nieokreślony, nie można zwolnić pracownika bez podania konkretnej przyczyny. Może być nią na przykład nienależyte wywiązywanie się z obowiązków służbowych.

Kliknij!
Umowa o dzieło – warunki, wynagrodzenie, czas trwania

Oto okresy wypowiedzenia w zależności od tego, jak długo trwa umowa o pracę na czas nieokreślony:

  • gdy staż nie przekracza pół roku – dwa tygodnie wypowiedzenia;
  • gdy staż nie przekracza trzech lat – miesiąc wypowiedzenia; 
  • gdy straż przekracza trzy lata – trzy miesiące. 

Umowa o pracę – o czym warto pamiętać?

Powyższe informacje to podstawowe i najważniejsze kwestie, z którymi wiąże się umowa o pracę. Przede wszystkim, warto pamiętać o tym, że musi ona zostać spisana. Fundamentalne elementy umowy o pracę to określenie jej rodzaju, wysokości wynagrodzenia, miejsca i czasu pracy oraz zasady wypowiedzenia. 

W zależności od sytuacji, tak dla pracownika, jak i pracodawcy, bardziej opłacalna może być umowa o pracę na czas określony lub nieokreślony. Decyzja zależy od różnych czynników. Nie należy się jednak zgadzać na naginanie przepisów i przykładowo powtarzanie w nieskończoność umowy o pracę na okres próbny. 

Mamy nadzieję, że ten artykuł wyjaśnił wiele najważniejszych kwestii i rozwiał wątpliwości co do tego, jakie są rodzaje umów o pracę. To informacje ważne z punktu widzenia pracownika i pracodawcy, dlatego warto je sobie utrwalić.

Zobacz też:
Maciej Woźniak
68 Artykuł(y)

o autorze
Publicysta specjalizujący się w szeroko pojętej tematyce gospodarczej i zagadnieniach z zakresu prawa pracy. Specjalistyczną wiedzę i praktyczne doświadczenie zdobył, współpracując z firmami z branży przemysłowej i finansowej. Ponadto doktor literaturoznawstwa zajmujący się polską literaturą najnowszą, autor recenzji oraz szkiców literackich i filmowych.
Artykuły
Nasze propozycje
Umowy

Obowiązkowy rejestr umów na 2022 rok. Kiedy rejestr ostatecznie zostanie wprowadzony? Plany ministerstwa

4 minut(y) czytania
Ocena Czym jest rejestr umów? 2022 rok niesie nowy obowiązek dla jednostek wchodzących w skład administracji centralnej i samorządowej. Na czym polega…
Umowy

Godziny pracy 2022 – podstawowe informacje na temat czasu pracy. Pełen etat, 1/2 i 3/4 etatu – o czym trzeba pamiętać?

5 minut(y) czytania
Ocena Godziny pracy 2022 to kwestia, która budzi zainteresowanie niejednego etatowca. Wpływa ona na to, ile czasu spędzisz w firmie, a ile…
Umowy

Umowa lojalnościowa – na czym polega?

4 minut(y) czytania
Ocena Wśród dokumentów podpisywanych z pracodawcą często pojawia się umowa lojalnościowa. Warto dowiedzieć się z jakimi obowiązkami, a także możliwymi konsekwencjami wiąże…

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.